Tà áo dài Việt Nam qua dòng chảy thời gian
Trong kho tàng văn hóa Việt Nam, hiếm có biểu tượng nào vừa dung dị vừa kiêu sa như tà áo dài. Xuất hiện trong lễ hội, trường học, công sở, đám cưới hay những dịp trọng đại của đất nước, áo dài đã vượt qua vai trò một bộ trang phục để trở thành hình ảnh gợi nhớ về vẻ đẹp và tâm hồn người phụ nữ Việt. Nhưng để có được dáng hình thanh thoát như hôm nay, chiếc áo dài đã trải qua một hành trình biến đổi dài theo dòng lịch sử.
Từ áo tứ thân, ngũ thân đến hình hài áo dài
Tiền thân của áo dài được cho là chiếc áo giao lãnh và áo tứ thân của phụ nữ Bắc Bộ xưa, với hai tà buông hoặc buộc vào nhau, thường mặc kèm yếm và váy. Đến thời chúa Nguyễn ở Đàng Trong, chiếc áo ngũ thân ra đời, gồm bốn thân chính và một thân con, cổ đứng, cài khuy bên phải. Áo ngũ thân kín đáo, rộng rãi, được cả nam lẫn nữ mặc và trở thành trang phục phổ biến suốt thời phong kiến.
Chiếc áo ngũ thân ấy đề cao sự chỉnh tề, đứng đắn, phản ánh quan niệm đạo đức của xã hội đương thời. Tuy nhiên nó còn khá thùng thình, chưa tôn được đường nét cơ thể. Phải đến đầu thế kỷ XX, khi luồng gió giao thoa văn hóa Đông Tây thổi vào, áo dài mới bước sang một trang mới đầy táo bạo.
Cuộc cách tân đầu thế kỷ XX
Bước ngoặt lớn diễn ra vào thập niên 1930, khi họa sĩ Nguyễn Cát Tường, thường được biết đến qua nghệ danh Lemur, đề xuất kiểu áo dài cách tân. Ông thu gọn thân áo cho ôm sát cơ thể, nâng eo, chỉnh lại tay và cổ theo hơi hướng Âu phục, tạo nên dáng áo thanh mảnh, nữ tính hơn hẳn. Sau đó, họa sĩ Lê Phổ tiếp tục điều chỉnh, dung hòa giữa nét tân thời và vẻ kín đáo truyền thống, cho ra đời kiểu áo dài gần với hình dáng quen thuộc ngày nay.
Đến giữa thế kỷ XX, áo dài tiếp tục được hoàn thiện với kỹ thuật cắt may raglan giúp áo ôm gọn ở vai và nách mà không bị nhăn, tà áo thướt tha kết hợp cùng quần dài. Từ đây, áo dài định hình thành phom dáng cân đối, tôn vinh vóc người mà vẫn giữ được sự thanh nhã, ý tứ vốn có. Có thể nói mỗi giai đoạn cách tân đều là một cuộc đối thoại giữa cái mới và cái cũ, giữa cởi mở và gìn giữ.
Áo dài trong đời sống hiện đại
Ngày nay, áo dài hiện diện trong rất nhiều khía cạnh của đời sống Việt. Nó là đồng phục của nữ sinh nhiều trường trung học, gợi lên hình ảnh trong trẻo của tuổi học trò. Nó là trang phục của giáo viên, tiếp viên hàng không, nhân viên lễ tân, mang lại vẻ trang trọng và duyên dáng. Trong các dịp cưới hỏi, lễ Tết, áo dài gấm, áo dài thêu là lựa chọn hàng đầu để tôn vinh sự trang nghiêm và may mắn.
Áo dài cũng không ngừng được các nhà thiết kế làm mới. Từ chất liệu lụa, gấm truyền thống đến vải hiện đại; từ họa tiết hoa lá, phong cảnh đến những cách phối màu táo bạo; từ áo dài truyền thống đến áo dài cách tân mặc cùng váy đụp hay quần âu. Sự sáng tạo ấy giúp áo dài không bị đóng khung trong quá khứ mà tiếp tục sống động, gần gũi với người trẻ, xuất hiện cả trên sàn diễn thời trang lẫn trong đời thường.
Biểu tượng văn hóa và niềm tự hào dân tộc
Vượt ra ngoài biên giới, áo dài trở thành một đại sứ văn hóa của Việt Nam. Trong các sự kiện ngoại giao, hội nghị quốc tế, hình ảnh phụ nữ Việt trong tà áo dài luôn để lại ấn tượng đẹp về sự duyên dáng, tinh tế. Nhiều phu nhân nguyên thủ các nước khi đến Việt Nam đã hào hứng khoác lên mình chiếc áo dài như một cử chỉ tôn trọng văn hóa bản địa.
Điều đặc biệt ở áo dài là nó tôn vinh vẻ đẹp một cách kín đáo. Áo ôm sát nhưng không hở hang, che phủ gần trọn cơ thể nhưng vẫn gợi lên đường nét mềm mại. Chính sự cân bằng tinh tế giữa kín và hở, giữa truyền thống và hiện đại ấy đã làm nên sức sống lâu bền của trang phục này, khiến nó trở thành niềm tự hào chung của người Việt ở khắp mọi miền.
Chọn và giữ gìn một tà áo dài
Để có và bảo quản một chiếc áo dài đẹp, người mặc nên lưu ý một vài điều.
- Áo dài đẹp nhất khi được may đo vừa vặn với dáng người; nên tìm thợ may có kinh nghiệm và đo kỹ các số đo vai, eo, ngực.
- Chọn chất liệu phù hợp dịp mặc: lụa mềm mát cho ngày thường và mùa nóng, gấm dày dặn cho dịp lễ trọng.
- Giặt tay hoặc giặt nhẹ, tránh vắt mạnh làm nhăn và biến dạng; nên phơi trong bóng râm để giữ màu.
- Là ủi ở nhiệt độ phù hợp với từng loại vải và treo áo trên móc để giữ phom dáng lâu dài.
Hơn tám mươi năm kể từ cuộc cách tân đầu tiên, tà áo dài vẫn tha thướt trên khắp nẻo đường đất Việt, từ cổng trường ngày tựu trường đến lễ đường ngày cưới, từ phố phường Hà Nội đến những sự kiện tầm cỡ quốc tế. Ẩn trong từng đường kim mũi chỉ là cả một chặng đường văn hóa, là sự dung hòa khéo léo giữa cái cũ và cái mới. Và có lẽ chính vì thế, áo dài mãi là biểu tượng đẹp đẽ, gần gũi mà thiêng liêng trong lòng mỗi người Việt Nam.
